20.03.2008 - 05.05.2008

Redefine the enemy

Mostafa Heravi, Daniele Pario Perra, Anne Schiffer, Sea Urchin/Ben Schot, Jonas Staal & Vincent W.J. van Gerven Oei, Justin Wijers

Kan kunst zich uitspreken over actuele politieke kwesties, religieuze tolerantie of de macht van het kapitalisme? Redefine the Enemy onderzoekt het politiek potentieel van kunst in een veranderende samenleving. Waar kunstenaars niet lang geleden nog de positie innamen van onafhankelijk observator, realiseren ze zich inmiddels dat ze, net als hun publiek, onderdeel uitmaken van een groter politiek-economisch systeem dat ons stuurt en beïnvloedt. Heeft maatschappijkritiek nog een plek in hedendaagse kunst? De kunstenaars in de tentoonstelling stellen de opvattingen van het publiek op de proef met werken waarin vaststaande normen en waarden worden ondergraven, ontkend en omgedraaid.

In de door Sea Urchin Editions (Ben Schot) samengestelde presentatie Kingdom Come staat de utopie centraal als alternatief voor de steeds verder uitdijende consumptiemaatschappij. De onafhankelijke uitgeverij Sea Urchin richt zich sinds 2000 op werken uit de historische avantgarde en tegencultuur, bewegingen die er niet alleen op gericht waren om de bestaande machtsstructuren te vernietigen maar ook een mengeling waren van allerlei utopische stromingen. Sea Urchin probeert de tegencultuur te repositioneren via de publicatie van drukwerk (o.a. André Breton & Philippe Soupault) en door verspreiding van de pamfletten van het collectief The Buggers. Voor Kingdom Come nodigde Sea Urchin een aantal onafhankelijke uitgevers, denkers, en kunstenaars uit om te reageren op het begrip utopie. Gerard Bellaart (Cold Turkey Press) presenteert een selectie uit zijn archief. Oud Provo- en Kabouterleider Roel van Duijn maakt een keuze uit zijn privé-archief (ondergebracht bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis Amsterdam). Cary Loren (The Bookbeat/The End Is Here) presenteert de science fictionfilm Aelita (1924) van Yakov Protazanov. René van der Voort (Any Record) stelt een presentatie samen over communes. The Buggers produceren een vlag en een pamflet. Twee scandinavische studenten van het Piet Zwart Instituut Terje Øverås en Jacqueline Forzelius maken nieuw werk. En The Somniloquy Institute presenteert een utopische slideshow.

De totaalinstallatie Forty Years of Boredom 1968-2008 van Vincent W.J. van Gerven Oei en Jonas Staal kan worden opgevat als een driedimensionaal manifest. Staal is de afgelopen jaren in Nederland bekend geworden als activistisch kunstenaar die compromisloze maatschappijkritiek bedrijft in zijn werk. Met mediagenieke publieke acties stelt hij politieke retoriek aan de kaak (De Geert Wilders Werken, 2005-2007) en tast hij grenzen van de rechtsstaat af. Van Gerven Oei studeerde vorig jaar af aan de 2e fase Koninklijke Academie Den Haag en promoveert aan de European Graduate School (Zwitserland) op een onderzoek naar woede en irrationaliteit binnen het filosofische discours. Het hart van Forty Years of Boredom 1968-2008 is het filmpamflet Follow Us or Die (2008). Staal en Van Gerven Oei verzamelden beelden van internet en uit filmarchieven, waarin onder meer daders van bekende geweldsincidenten (zoals de ’high school shootings’ in Columbine en Virginia Tech) zich uitspreken. Uit de staccato gemonteerde film doemt een beeld op van agressief en existentieel verzet. In het geluidswerk Citations #1 en #2 (2008) worden transcripten van uitspraken van ’high school killers’ Auvinen en Harris voorgelezen door de kunstenaars. Als pendant van Follow Us or Die wordt het filmpamflet Réfutation de tous les jugements (1975, 22 minuten) van de Franse filmer en theoreticus Guy Debord getoond. Hij pareert hierin de kritiek op zijn geruchtmakende film La société du spectacle (1973) met een betoog over de mythe van de betrokken toeschouwer. Tot slot Against Irony (2008): in vier hardstenen platen is een vlammend protest tegen het gebruik van ironie in kunst en theorie gebeiteld.

Van Daniele Pario Perra wordt het werk Twenty Questions to Baron Montesquieu (2006) gepresenteerd. In deze video wordt via een medium contact gelegd met de achttiende eeuwse staatsman. Een wetenschappelijke commissie stelde een aantal prangende vragen waarop Montesquieu antwoordt. Montesquieu publiceerde in 1748 De l’esprit des lois, waarin hij de trias politica (scheiding van wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht) introduceerde. De huidige westerse democratieën zijn hierop gebaseerd. De Italiaanse kunstenaar Daniele Pario Perra vindt het onontbeerlijk om ons te wenden tot politieke leiders uit het verleden bij ontstentenis van hedendaags visionair leiderschap. Pario Perra koppelt zijn kunstprojecten vaak aan politiek, sociologie en stadsontwikkeling. Hij verzamelt opruiende graffititeksten en ontwikkelde hiervoor een conserveringstechniek. In 2004 publiceerde hij een advertentie in een landelijke Italiaanse krant waarin hij cultuurminnende politici zijn stem aanbood als ze contact opnamen. Hij werd niet gebeld.

De filmer-kunstenaar Mostafa Heravi won in 2007 de publieksprijs van de TENT Academy Awards met zijn film Dageraad. De film vertelt het verhaal van een man die op een ochtend besluit zomaar een café in te lopen. Zijn leven is na deze beslissing niet meer hetzelfde. Heravi vluchtte enkele jaren geleden uit Iran en studeerde film aan de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam. The Supper is zijn nieuwste film, gebaseerd op het beroemde fresco Het Laatste Avondmaal van Leonardo Da Vinci. In The Supper zijn de twaalf mannelijke apostelen twaalf vrouwen geworden. Ze zitten gekleed in chador aan tafel rondom een Jezusfiguur. In trage beelden presenteert Heravi ons twee versies van een woordloos verhaal waarin de onderlinge verhoudingen op scherp worden gesteld. Heravi koos een emotionele muziekcompositie van György Ligeti als soundtrack, wat elk gebaar van de acteurs een grote intensiteit geeft.

Anne Schiffer onderzoekt de samenhang tussen sociale hiërarchie en de inzet van bijbehorende statussymbolen. In het bijzonder is zij geïnteresseerd in het verschil tussen winners en losers, tussen geaccepteerd en onacceptabel gedrag. In haar performances en installaties kopieert ze de felbegeerde statusobjecten en imiteert ze het gedrag van haar rolmodellen. Elke rol die ze aanneemt streeft ze zonder voorbehoud na. In haar recente werk stelt ze het failliet van grote ideologieën aan de orde door te tonen waar wij werkelijk door worden geregeerd: de macht van het geld. In TENT toont ze de installatie Ordnung ist das halbe leben, waarin geld, wapens, afzettingen attributen van de good-, of juist de bad guys zijn.

Justin Wijers tekent afbeeldingen van slachtoffers van geweldsmisdrijven en verkeersongelukken die hij op het internet vindt. Schoonheid en wreedheid strijden om voorrang in de beelden met titels als And they’ll show us proud parents, of Blumchen. Met grote toewijding en aandacht portretteert hij de anonieme slachtoffers die volop te vinden zijn op morbide internetsites. Met dunne viltstift geeft hij de gehavende lichamen in ijle, precieze lijnen weer. Door de kleurige patronen van de viltstift doen de onherkenbaar verminkte lichamen denken aan een landkaart met hoogtelijnen of een
bloeiend veld met planten.