14.05.2009 - 28.06.2009

Source Material

Cor Dera, Reineke Otten, Özlem Altin, Marjolijn Dijkman, Sjoerd Westbroek, Radboud Mens, Jeroen van Broekhuizen, Kim Bouvy

Source Material presenteert het werk van acht hedendaagse kunstenaars die het verzamelen, inventariseren en ordenen als artistieke methode inzetten om de betekenis van identiteit, geschiedenis en tijd opnieuw te beschouwen. De laatste jaren valt er in de beeldende kunstwereld een opmerkelijke belangstelling voor het documenteren en archiveren te signaleren. In het huidige tijdperk van Wikipedia en Web 2.0 technologieën is de toegang tot bronnenmateriaal vrijwel ongelimiteerd geworden en fungeert het internet als het archief der archieven. Hoe die onmetelijke hoeveelheid informatie te bezweren? De kunstenaars in Source Material hanteren een onorthodoxe manier van ontsluiten, van 'weten', waarin het verlangen naar orde en overzichtelijkheid te herleiden is tot een passie om de wereld te begrijpen. Omringd door een overvloed aan beelden maken ze voor hun werk gebruik van databases, encyclopedieën of leggen zelf een beeldbank aan. De traditionele betekenis en hiërarchie van de beelden wordt ondergeschikt gemaakt aan een nieuwe logica, aan een subversieve en narratieve manier van de wereld in beeld brengen.

Cor Dera wil onze perceptie van de natuur op een kritische manier beïnvloeden. Hij meent dat we door onze technische kennis en methoden als genetische manipulatie de oorspronkelijke natuur bedreigen en de natuurlijke ontwikkeling buiten spel zetten. Hij verzamelt dieren- en plantenfoto's uit boeken, tijdschriften, gidsen of van stockbureaus en fotografeert zelf. Hij rangschikt de – vaak wetenschappelijke – natuurfotografie in nieuwe esthetische ordeningen. Door herhaling van de afbeelding en het vergroten of verkleinen wordt de raadselachtige pracht van patronen en kleuren van dieren en bloemen extra benadrukt. In de uitgebreide beeldreeksen krijgt de gefotografeerde natuur een nieuwe vorm, parallel aan de natuur die we niet meer of slecht kennen.

Reineke Otten is opgeleid aan de Design Academy Eindhoven. In haar werk onderzoekt ze vaak grote maatschappelijke processen, die ze op een persoonlijke manier vastlegt. In 42 World Skin Color Maps brengt ze de huidskleuren van de wereldbevolking in kaart. Met behulp van het World Fact Book, gegevens van internet, interviews met dermatologen, onderzoeken van cosmetische bedrijven, duizenden afbeeldingen en vooral haar eigen intuïtie rubriceerde ze de kleuren. De wereldkaart werd niet het uitgangspunt voor de inventarisatie; Otten koos een abstract systeem, waarin een aantal rijen stippen van één kleurfamilie per land verkleurt van licht tot donker. Elke kaart heeft hiermee meer het karakter van een staalkaart van mogelijkheden dan van het vastleggen van typen. Haar inventarisatie ligt ver af van de gebruikelijke politieke beladenheid die demografische grafieken kenmerkt.

Özlem Altin studeerde in 2006 af aan het Piet Zwart Institute te Rotterdam. In al haar werk ligt een subtiel en poëtisch commentaar besloten op onze huidige beeldcultuur. Hoe beïnvloeden beelden de geschiedenis, en hoe kan een kunstenaar deze beelden integreren in een eigen verhaal? Altin kiest vaak afbeeldingen uit tijdschriften, boeken en ander gevonden fotomateriaal als basis. In haar installaties combineert ze drukwerk met performances, met video's en met werk van andere kunstenaars. De kwetsbaarheid van het menselijk lichaam staat centraal. Haar collages en boekprojecten laten afbeeldingen zien van personen die symptomen van uitputting vertonen, naast foto's van geestverschijningen die langzaam in het beeld lijken op te lossen.

Marjolijn Dijkman werkt sinds 2005 aan Theatrum Orbis Terrarum (Wereldtheater), een beeldbank waarin ze haar foto's verzamelt en rangschikt in categorieën. Zo bevat de categorie Gestures (gebaren) onderwerpen als Abandon, Abuse en Accomodate en vertelt Speculations over tijd en het verleden. De foto's maakt ze tijdens wandelingen, residencies of op reis, zonder op zoek te zijn naar ordening. Die komt pas later. Regelmatig worden er categorieën toegevoegd waardoor het archief steeds uitbreidt en verandert. Ook de vorm wisselt: in TENT presenteert ze een fotowand, een mee te nemen poster en projecteert ze een zeven uur durend overzicht. Samen vertellen ze een associatief verhaal. De titel van haar Theatrum is ontleend aan de eerste uitgegeven wereldatlas samengesteld door de Antwerpse cartograaf Ortelius (1527-1598).

De fotografie en teksten van Kim Bouvy beschouwen met name de hedendaagse condition urbaine, zoals zij het noemt: ze richten zich op de invloed van beelden van onze stedelijke omgeving op ons beeld van de stedelijke omgeving. Voor Phantom City gebruikte ze bronnen als archieffoto's, krantenknipsels, promotiemateriaal, ansichtkaarten en haar eigen architectuurfoto's van Rotterdam. Uit dit materiaal construeert ze een installatie waarin een fictief verhaal in woord en beeld wordt verteld over een stad die niemand kent, maar die iedereen denkt te herkennen. In deze fantoomstad vermengen heden, verleden, toekomst en herinneringen zich. Phantom City. A Photo Novel wordt als boek gepubliceerd en op 18 juni in TENT gepresenteerd.

Om zichzelf te dwingen tot een andere manier van werken besloot Sjoerd Westbroek in 2008 bestaande tekeningen te kopiëren. Hij gebruikte daarvoor een catalogus van 145 Duitse tekeningen uit de 18e en 19e eeuw, uitgegeven in 1965 door Museum Boijmans van Beuningen, en tekende de afbeeldingen minutieus na. Daarnaast werden projecties met hulpmiddelen zoals de camera lucida en dia-apparatuur de basis voor zijn tekeningen. In de installatie A New Method zien we projectieapparatuur en een verzameling gekopieerde afbeeldingen van verschillende mathematische figuren. De installatie is een eerbetoon aan het werk van de Belgische kunstenaar Marcel Broodthaers (1924-1976) waarin het samenkomen van de betekenis van woorden en objecten leidt tot een nieuw artistiek betekenissysteem.

Radboud Mens, geluidskunstenaar, geldt als een van de kopstukken binnen de Nederlandse Noise-scene. De term 'Noise' wordt gebruikt voor geluidskunst waarin gebruik wordt gemaakt van akoestisch of elektrisch voortgebrachte klanken. In de performances van Mens zijn de fysieke effecten van het geluid op het lichaam belangrijke elementen. Al jaren verzamelt hij LP's met noise-muziek die hij als referentiemateriaal voor zijn werk gebruikt. Voor de eerste keer maakt hij zijn unieke archief openbaar en presenteert hij een aantal LP's in een Noise-jukebox.

Jeroen van Broekhuizen legt al tien jaar dagelijks op foto vast wat er op televisie te zien is. In zijn huiskamer staat een analoge camera voor zijn televisie opgesteld. Broekhuizen wacht op het juiste moment en drukt dan af. Iedere foto krijgt een nummer, dat bestaat uit het tijdstip, de datum en het jaartal. In chronologische volgorde bedekt een groot aantal foto's zijn huiskamermuur, andere bewaart hij in mappen. Ze geven een tamelijk nauwkeurig beeld van de televisiegeschiedenis.