16.11.2007 - 10.01.2008

Mooi van Ver - Muurschilderingen in Rotterdam

Antistrot, Bima Engels, Olphaert den Otter, Jan van de Pavert, Ewoud van Rijn, Simon Schrikker, Lidwien van de Ven, Freya Wisman, Bas Zoontjens

De tentoonstelling Mooi van Ver baseert zich op de publicatie Mooi van Ver – Muurschilderingen in Rotterdam van auteur Siebe Thissen. Het boek is een studie naar de soms woelige geschiedenis van de Rotterdamse muurschildering, waarin commerciële motieven, maatschappelijk engagement en autonome expressie elkaar afwisselen als inspiratiebron voor de kunstenaar. Wat heeft de beeldende kunst ons de afgelopen decennia op de buitenmuren van de stad willen vertellen? In de tentoonstelling wordt de geschiedenis van de muurschildering belicht en is een aantal kunstenaars uitgenodigd om op de wanden van TENT de zeggingskracht van de hedendaagse muurschildering te bevragen.

De muurschildergeschiedenis van Rotterdam kent een pikant begin met de vooroorlogse reclame- en bioscoopschilders. Zij gaven het publiek vaak een eerste kennismaking met erotisch getinte reclame en hanteerden de uitspraak ‘mooi van verre’ als adagium. Tijdens de oorlogsjaren werd er, ondanks alles, een poging gedaan het centrum op te vrolijken door noodwinkels te voorzien van schilderingen. De jaren van de wederopbouw worden samengevat in de manifestatie E 55, waarbij kunstenaars opdrachten kregen om de binnenwanden van het manifestatiegebouw te beschilderen. Voor de 100 meter lange buitenmuur werd Karel Appel verzocht een Energiewand te ontwerpen. Vele momenten tijdens de uitvoering zijn vastgelegd door fotograaf Ed van der Elsken.

De jaren zeventig kenmerken zich door een tweedeling. Enerzijds waren er kunstenaars die vonden dat buitenmuren uitermate geschikt waren om hun onvrede met de politiek en vooral de slechte woonomstandigheden kenbaar te maken. Deze groep sympathiseerde met de politieke vluchtelingen uit Chili. De vluchtelingen werkten in de traditie van de politieke muurschildering zoals die in Latijns Amerika sinds de jaren twintig bestaat. Het Chileense Monument, een zuil op het Stationsplein, is een bekend voorbeeld van hun engagement: jarenlang waren de schilderingen van de Luis Corvalan Brigade (met onder andere Jorge Kata Núñez) een eerste activistische groet aan de bezoeker van Rotterdam. Tegenover de geëngageerde kunstenaars stonden de kunstenaars die de stad wilden verfraaien. Kunstenaar Cor Kraat werd in 1974 met een beurs van het ministerie van Cultuur naar de Verenigde Staten gestuurd om voorbeelden te verzamelen. Het fenomeen Townpainting was geboren voor Rotterdam. In opdracht van de Rotterdamse Kunst Stichting (RKS) werden vele ‘wallpaintings’ uitgevoerd, maar helaas zijn er weinig van over. Ook een van de bekendste uit die tijd, de schildering van een touwtje springend meisje van Co Westerik, is niet aan de slopershamer ontkomen.

Uit de Verenigde Staten komt de graffiti in de jaren tachtig overgewaaid. Een van de graffiti-kunstenaars, Lee Quinones, werd in 1982 door de RKS uitgenodigd een werk te maken. Het werk bestond uit 3 letters: ‘LEE’ en bevond zich in de Berenkuil onder het Lijnbaancentrum. In 1995 gaat het werk verloren, maar mede door het inmiddels doorgebroken stedelijke verschijnsel urban culture ijvert een actiegroep van jonge kunstenaars voor de terugkomst van de Piece van Lee. In 1992 startte het Centrum Beeldende Kunst met het project 100 Ornamentlijsten. In onbruik geraakte reclamelijsten werden aan de kunst toegezegd. Rotterdamse kunstenaars krijgen tot op de dag van vandaag opdrachten voor muurschilderingen in deze lijsten, onder hun voorgangers kunstenaars als Dolf Henkes, Hans Citroen, Woody van Amen en Mathieu Ficheroux.

Hoe veelzijdig het gezicht van de muurschilderkunst in de openbare ruimte vandaag ook schijnt, de werken zijn in een moordende beeldconcurrentie terecht gekomen met andere uitingen van visuele informatie. Grote ideologieën zijn verdwenen en de hedendaagse geglobaliseerde context is misschien ook niet meer in een eenduidig beeld te vangen. Het tweede gedeelte van de dubbel-tentoonstelling onderzoekt met negen nieuwe, monumentale werken op de muren van TENT hoe beeldende kunst aan deze veranderingen deel neemt. Wat beweegt de kunstenaar in de wereld van nu? De deelnemende kunstenaars vertalen hun engagement in soms zeer persoonlijke werelden. Het zijn kunstenaars die een beeldtaal hanteren die metaforisch, raadselachtig en gelaagd is, en daarmee de complexiteit van de werkelijkheid dicht op de huid zit. Voorbij de documentaire constatering, weg van de taal van de massamedia kiezen zij artistieke posities die een duidelijke sociale ondertoon hebben.

Het werk van Jan van de Pavert en Olphaert den Otter wordt gekenmerkt door een diepgaande interesse in (kunst)geschiedenis en de kracht van ideologische symbolen. De realistische groeps-taferelen van Van de Pavert bevatten vaak een maatschappelijk commentaar zonder moraliserend te zijn. Olphaert den Otter schildert schamele onderkomens, die soms doen denken aan de hutjes van daklozen, en die ook een lange traditie kennen in de religieuze schilderkunst.

De schilders Simon Schrikker en Bima Engels drukken zich uit in een expressionistische vormentaal. Op de schilderijen van Schrikker figureren anonieme honden, vaak in wilde agressie of wanhopige beweging. Engels schildert met grote gebaren en in felle kleuren monumentale wachters wiens taak het lijkt om de wereld van de verbeelding te bewaken.

Freya Wisman stelt in haar gedetailleerde tekeningen van exotische dieren een portret van sociaal groepsgedrag op. Vaak vormen de titels van haar werk een commentaar op de interactie van de groepen.

In de werken van Bas Zoontjens en Ewoud van Rijn vertegenwoordigen desolate omgevingen een stadium van een wereld die zijn natuurlijke kanten lijkt te zijn kwijtgeraakt. Bas Zoontjes verwerkt organische referenties in architectonische bouwsels. Geometrische vormen zweven door een verstilde ruimtelijkheid. De tekeningen, aquarellen en schilderijen van Ewoud van Rijn lijken verwant aan surreële kunst en hebben soms een cartoonachtig handschrift.

In haar introverte zwart-wit foto’s en billboards houdt Lidwien van de Ven zich bezig met ethische kwesties en vragen over wat een beeld wel en niet kan vertellen, hoe het zichtbare aan het onzichtbare relateert. Zij bezocht de afgelopen tijd plaatsen in het Midden-Oosten die een rol spelen in actuele politieke conflicten.

De eclectische, chaotische en ogenschijnlijk onsamenhangende werken van het collectief Antistrot weerspiegelen de stroom van beelden, indrukken en verleidingen waaraan wij dagelijks worden blootgesteld. Juist door de consumptiemaatschappij volledig te accepteren, willen ze onzichtbaar geworden schakeringen van onze werkelijkheid blootleggen.

De presentatie van het historische deel is samengesteld door Herbert Mattie en vormgegeven door Ooze. Siebe Thissen, Mooi van Ver - Muurschilderingen in Rotterdam, ISBN/EAN 978-90-812416-1-8 verschijnt bij Trichis Publishing BV (www.trichis.nl). Verkrijgbaar bij de betere boekhandel en aan de balie van TENT.